Tim Seegers | Voedselbos Okkerheide (Leiden) | 7 juni 2024

Ik ben begonnen met een voedselbos in de buurt om geworteld te raken op de plek waar ik woon. En dat gaat verrassend snel. De eerste zomer kreeg ik al heimwee toen ik op vakantie was. Door hier samen te werken, te oogsten en te genieten heb ik veel buurtgenoten leren kennen. En mijn kinderen groeien met het voedselbos mee. Ik leer nu pas een les die mijn kinderen gelukkig eerder op doen: wij zorgen voor het voedselbos, zodat het voedselbos voor ons kan zorgen.

Okkerheide is een openbaar voedselbos in Leiden. De eerste bomen zijn geplant in 2017. Het voedselbos is 2500 m2 groot en ligt aan de rand van de Merenwijk, in een voormalig laagveen gebied. Er groeien meer dan 120 verschillende soorten houtige planten. Iedere maand is er een gezamenlijke werk en oogst ochtend. En voor kinderen is er een jonge voedselboswachter club. Die duiken ieder seizoen het voedselbos in voor allerlei activiteiten. 


Marc van Hummelen | Arboretum van Tervuren (België) | 14 juni 2024

Na een opleiding herborist eind jaren ’90 en daarna die voor boswachter kon ik als boswachter starten in het Kapucijnenbos en Geografisch Arboretum van Tervuren. Die negenjarige carrière, en het inventariswerk in het unieke arboretum, gaf me veel kennis en vele inzichten over bomen, bos, plantkunde, eetbare of anders bruikbare planten en ecosystemen. Het 110 ha grote arboretum herbergt een gigantische diversiteit aan bomen en struiken die ook in een voedselboscontext bruikbaar zijn, geheel in de setting van een volwassen climaxbos. Door de collecties vanuit China en Japan, Zuid-Europa en de Amerika’s kan je een wereldreis maken in enkele dagen tijd.

In 2011 volgde ik een PDC bij Aranya in Finland, enkele jaren later vulde ik dat aan met de Educator’s Course in het Deense Friland Eco-village. In 2014 zette ik een punt achter de boswachterscarrière om me ten volle te kunnen wijden aan het geven van workshops, lezingen en natuurwandelingen. Dat doe ik onder de vleugels van vzw Villa VanZelf. Mijn specialiteiten zijn workshops over het composttoilet onder de naam ‘Flush Free’, de workshop Duurzaam scheren met open scheermes onder mijn alter-ego ‘Monsieur Léon’, natuurwandelingen, en natuurlijk de voedselboscursus. Ik heb doorheen de jaren samengewerkt met Bert Dhondt, Josse Horsten en Martijn Ballemans, en op plekken als De Nieuwe Hof in Sint-Truiden, Yggdrasil en de Drakentuin in Tienen, De Verwildering in Lievegem.


Wouter van Eck | Voedselbos Ketelbroek (Groesbeek/De Horst) | 31 mei 2024

Wouter van Eck was docent aan de universiteit van Nijmegen voordat hij als campagneleider Landbouw en Voedsel bij Milieudefensie in Amsterdam ging werken. Vervolgens was hij enige jaren directeur bij Stichting Floron (kennisinstituut inheemse flora). Als nevenfunctie was hij 12 jaar gemeenteraadslid in Nijmegen. Ook was hij Statenlid in Gelderland. Vanaf 2009 heeft Wouter het voedselbos Ketelbroek (2,42 ha) ontworpen en aangelegd, vooralsnog het grootste en meest diverse voedselbos van Nederland. Wouter volgde in Engeland de cursus Advanced Forest Gardening bij de Agroforestry Research Trust. Hij geeft sinds 2012 lezingen, presentaties en cursussen over voedselbossen, onder meer als gastdocent bij de vakgroep Farming Systems Ecology van de WUR.

Ook is hij betrokken bij ontwerp en aanleg van een groeiend aantal projecten, zoals Voedselbos Kralingen (Rotterdam), Voedselpark Beek (Berg en Dal), Voedselbos Mijn Stadstuin (Amsterdam), Voedselbos Novio (Nijmegen) en Voedselbos Roggebotstaete (Dronten).


Erik Rietjes & Mark Venner | Leuker Voedselbos (Baexum) | 6 september 2024

Voedselbosontwerper Erik Rietjens (1981) is als Industrieel Product Ontwerper afgestudeerd. Aansluitend aan zijn studie heeft hij een product-ontwerpbureau opgericht. Na enkele succesvolle jaren besloot hij om het ontwikkelen van producten te verruilen voor het ontwikkelen van natuur. Zeven jaar heeft hij met een kudde schapen en 2 honden natuur ontwikkeld. Dag in, dag uit, alle seizoenen buiten. In die tijd was hij intensief met de natuur bezig en kon haar dan ook goed observeren en ervaren. Hij realiseerde zich dat er een flinke transitie nodig is om de natuur te kunnen (blijven) faciliteren. Na een cursus Natuurlijke Landbouw was Eriks visie helder: voedselbossen zijn de meest pure vorm van natuurinclusieve landbouw en bieden een integrale oplossing voor vele maatschappelijke vraagstukken. Sinds 2016 ontwerpt en ontwikkelt Erik voedselbossen in met name Nederlands Limburg, o.a. in samenwerking met Wouter van Eck. Om de grote ambitie van de noodzakelijke transitie mogelijk te maken, heeft hij in september 2021 Food Forest Factory BV. opgericht. Sinds het najaar van 2022 is daar het Food Forest Factory Field bij gekomen: een bijna 9Ha groeiend complex agroforestry-systeem in Zuid-Limburg op 165m NAP.

Boerenzoon Mark Venner (27) wilde nooit boer worden, want zijn vader raadde het af. Hij en zijn vader zagen geen toekomst in de melkveehouderij. Uiteindelijk na zijn opleiding tot boswachter wilde Mark tóch de boerderij overnemen om uiteindelijk met het bedrijf een andere richting op te gaan, om een actieve rol te kunnen spelen in de landbouwtransitie. Op dit moment zit het ruim 200 jaar oude boerenbedrijf midden in de transitie van gangbaar melkveebedrijf naar agroforestry inspiratieboerderij. Zo is er de afgelopen 4 jaar hard gewerkt aan de realisatie van een grootschalig voedselbos, alleycropping rijenteelt, silvopasture boomweide, tuinderij en veel landschapselementen zoals hagen, lanen, struwelen en een poel zijn aangelegd. Met agroforestry wil hij landbouw, natuur en economie verenigen: ‘’Het zijn landbouwtechnieken die de logica van het bos vertalen naar het land. Dat is niet alleen goed voor de bodem en biodiversiteit, maar ook voor de oogst en daarmee het inkomen van de boer.’’


Marente Lokin Voedselbos Den Food Bosch (Sint-Michielsgestel) | 20 september 2024

Marente Lokin is plantenwetenschapper en werkt aan de HAS green academy in Den Bosch als docent-onderzoeker regeneratieve landbouw. Haar onderzoek focust op de invloed van voedselbossen op bodemvorming en watervasthoudend vermogen, en de impact van beheerstrategie op bosontwikkeling en productiviteit. Naast haar werk bij de HAS runt ze een familiebedrijf voor duurzame leasekerstbomen, en beheert ze twee voedselbossen in Brabant, waaronder Den Food Bosch. 

Den Food Bosch in Sint-Michielsgestel wordt beheerd volgens de principes van syntropische landbouw. Er wordt gewerkt met extreem hoge plantdichteden, veel pioniers en intensieve zomersnoei. Samen met de HAS wordt er praktijkonderzoek gedaan naar biodiversiteit, watervasthoudend vermogen en bodemontwikkeling. De producten worden wekelijks geoogst en afgezet aan lokale restaurants in Den Bosch.


Max de Corte | Voedselbos Rotterdam | 26 april 2024

Met meer dan 10 jaar ervaring met moestuinen, groene schoolpleinen-, voedselbossen en permacultuur(ontwerpen), past Max de principes van permacultuur structureel toe in heel zijn leven. Hoe meer tuinen, landschappen en plekken hij ontwerpt & ontwikkelt, hoe meer hij erachter komt dat het “sociale-ontwerp” vaak ontbreekt of te weinig aandacht krijgt. Deze lessen past hij nu toe binnen Coöperatie Ondergrond. Daarmee experimenteert en bouwt hij samen met andere professionals aan een andere wereld, waarin we op een gezondere manier samenwerken, geld verdienen en zorg voor onszelf en de ander dragen. Dat stukje zorg voor de aarde gaat namelijk al goed; maar de rol van de mens, daar valt wat hem betreft de meeste winst te behalen!


Bastiaan Rooduijn | Voedselbos Groengenoten (Rucphen) | 28 juni 2024

Al van jongs af aan werd Bastiaan gegrepen door de diversiteit van zijn leefomgeving. De avonturen die hij als tiener mocht ervaren, wakkerden niet alleen zijn enthousiasme verder aan, maar ook zijn bezorgdheid over hoe we als mens met de aarde omgaan. Hij besloot zijn energie te stoppen in de verdere bestudering van ecosystemen, in combinatie met beheer, middels de studies Biologie en Bos- en Natuurbeheer aan de Wageningen Universiteit. Tijdens zijn veldwerk zag hij met eigen ogen dat de grootste dreiging voor natuur, en uiteindelijk voor onze hele samenleving, voortkomt uit grootschalige landbouw, consumisme en onderdrukking van arme bevolkingsgroepen. Hij liet zich inspireren door oudere, meer inclusieve vormen van landbouw in de tropen, zogenaamde forest gardens. Door het zorgvuldig observeren, over vele generaties, van het bos in de directe omgeving, was men tot een systeem gekomen wat met de kracht van de natuur meegroeit, en niet er tegen in.

Dat beeld heeft hem nooit meer losgelaten. Hij besloot zich volledig te richten op herstellende boslandbouw, goed voor mens, dier en plant. Niet lang daarna stuitte hij op enkele pioniers van de voedselbosbeweging in Nederland en uit deze samenwerkingsverbanden is Natvise ontkiemd. Op een voormalige paardenwei aan de rand van de Rucphense bossen ontwikkelen we 1.3 hectare voedselbos in eigen beheer, bestemd voor zelfoogst, restaurants en natuureducatie.

Alle kleuren, geuren en smaken van de natuur. Voedselbos Groengenoten is een unieke plek om samen alle kleuren, geuren en smaken van de natuur te beleven. Iedereen die wil leren en helpen is welkom, samen als groengenoten brengen we het bos tot groei en bloei. De eerste aanplant is gedaan begin 2019, circa vijf jaar daarna zal het productief genoeg zijn om de eerste producten te komen oogsten. Enthousiaste buurtbewoners zullen dan in de vorm van een plukabonnement mogen oogsten. Naast bijzonder (en) gezond fruit komen er veel verschillende soorten noten, knollen, kruiden en meerjarige groenten, met als doel een zo compleet mogelijk dieet aan te bieden. Zo kan men op termijn bijna alle boodschappen doen in het bos. Naast abonnees zullen ook lokale restaurants en dagrecreanten van de producten kunnen genieten.


Jelle Fekkes | Voedselbos Kreilerwoud (Barsingerhorn) | 12 april 2024

Jelle Fekkes is een ervaren tuin- en landschapsarchitect en medeoprichter van Permacultuur Centrum Haarlem. In een cursus die hij in 2014 volgde bij Wouter van Eck werd Jelle geraakt door het voedselbosbouw concept en zag hij de intrinsieke kracht van complexe en complete ecosystemen en de kansen die dat biedt voor een gezonde en herstellende leefomgeving. Sindsdien heeft hij met zijn bureau Landscape Foodscape een focus op herstellende tuin- en landschapsarchitectuur, voedselbosbouw en educatie.  Het ontwerp- en advieswerk richt zich voor een groot deel op voedselbosbouw en agroforestry. Jelle geeft sinds 2018 lezingen, presentaties en cursussen over voedselbossen en is betrokken bij ontwerp en aanleg van een groeiend aantal projecten, waaronder voedselbos Houtrak nabij Haarlem en Amsterdam.

Eind 2016 legde Jelle een eigen voedselbos en eetbaar landschap aan voor persoonlijk onderzoek en ter educatie: voedselbos Kreilerwoud in Barsingerhorn. De grond is van zijn broer en schoonzus, en het voedselbos en andere eetbare landschapselementen vormen een geïntegreerd onderdeel van een trainingslandschap met paarden en mensen. Bij het voedselbosontwerp hebben duidelijke ruimtelijke hoofdvormen en structuren, toegankelijkheid, overgangen, een duidelijke visie op licht- en schaduw, het lokale landschap en de integratie van functies een beeldbepalende rol. Daarnaast is het vooral een speelplaats voor zoveel mogelijk soorten op de zeeklei. Uitdagingen: beperkingen in budget en tijd en de alom aanwezige wind.


Martijn Aalbrecht | De Voedselboss (Hengelo) | 4 oktober 2024

Je oogst zoveel meer in een voedselbos dan eten.

Experimenteren en leren door vallen en opstaan. Zo is Martijn Aalbrecht alias de Voedselboss in 2011 begonnen aan zijn voedselbos avontuur. Toen zijn dochters nog klein waren startte hij met een moestuin maar omdat hij dit teveel gedoe vond ging bij op zoek naar een andere manier van voedselproductie. Op internet stuitte hij op de term Forest Gardening. Na een cursus bij Martin Crawford was hij verkocht en begon zijn eigen voedselbos. Het aangekochte bosperceeltje bleek verre van ideaal om een voedselbos aan te leggen. De ontwikkeling van zijn bos was een hobbelig traject waarbij hij veel praktijkervaring opdeed. Maar het resultaat mag er zijn. Er is een enorme verbetering in de biodiversiteit, bodemgesteldheid en Martijn en zijn gezin eten voor een groot gedeelte uit het bos. Jaarrond is er fruit en vooral in het voorjaar zijn er veel verse meerjarige groenten. Martijn deelt veel van zijn ervaringen via korte filmpjes op zijn Youtube kanaal.

Naast een voedselbos gestart in 2011 heeft hij inmiddels ook een voedselbos waarbij alles in rijen is aangeplant en een tropisch voedselbos in zijn passieve kas waar o.a. bananen, papaja en citrus vruchten groeien.


Sjef van Dongen | Voedselbos Kwekerij Fruitz for Life (Zeeland NB) | 18 oktober 2024

In Brazilië hadden Sjef van Dongen en zijn vrouw Wilma vijf hectare voedselbos. Bij terugkomst in Nederland kochten ze een stuk grond waarop ze dezelfde principes toepasten. De aanloop hiernaartoe had behalve een internationale ook een persoonlijke achtergrond: door ziekte besloten Sjef en Wilma radicaal te doen wat hen goed leek: echt puur voedsel, zelf produceren. Dat mondde uit in zo’n succesvol project dat nu en masse mensen ervan willen leren.

Binnen hun bedrijf Fruitzforlife ontwerpt Sjef eetbaar landschap en geeft hij permacultuur advies, dit om kennis te delen en mogelijk te maken dat er steeds meer landschappen ontstaan waar echt puur voedsel geproduceerd wordt. Sinds twee jaar worden ook veel boeren begeleid in de transitie naar agroforesty en voedselbossen, in het hele proces van ontwerp tot uiteindelijk levering van (plant)materiaal.

Sjef is als partner toegetreden tot de Green Deal om de kennis en de meerwaarde van vaste planten in het voedselbos te kunnen delen. “Ik heb de ambitie om keihard te laten zien dat er een alternatief is voor het voedselsysteem. Samenwerken is sleutel voor verandering. Toen ik begon zeven jaar geleden was er geen referentie, het Martin Crawford boek was er nog niet eens. Het is mooi dat er nu structuren beginnen te ontstaan. Als we nu niet van elkaar leren verliezen we tijd.”

Sjef wil graag laten zien hoe dit echt een alternatief voor de voedselvoorziening kan zijn. Laten zien wat er in gaat, wat er uit komt, ook financieel. Dat is de ambitie.”